O
FARO
IGÛE
GAIBALDI
: O SCAFISTA DE L'ÊUTTOÇENTO !
Âtre notissie sconvolgenti
che servan pe fâ 'n pò de lûxe in sciä omertæ
di storici . Gaibaldi o l'aiva commerciòu di sc-ciavi .
Sto chi o l'è "l'eroe""
do risorgimento : 'n scafista , ò negriëo , ciammelo comme
voei , in poche parolle 'n trafficante d'òmmi . Esartòu da
tûtta a stòriografia italica comme o paladin da libertæ
, comme o libëatô dë pòpolassoin dë 2 Sicilie
, l'ûnificatô d'Italia , "l'eroe di duì mondi"
o l'aiva pe contra ascì campòu trasportando sc-ciavi cineixi
. Coscì comme dappêu o l'à redûto in sc-ciavitû
i pòpoli d' Italia , ûnïa a-o söo fin de avantaggiâ
a dominassion savoiarda .
In te l'articolo de inissio
de zûgno dove parlavo de l'emigrassion ligûe in Perù
, aivo za aççennòu a-o fæto che o Gaibaldi o
l'ëa stæto propio a Limma assemme a-i tanti emigræ zeneixi
e lì o l'aiva travaggiòu comme capitan de nave de 'n armatô
zeneize . Coscì ò vosciû approfondî 'n pittin
de ciû l'argomento e me son misso a çercâ in sciä
ræ se sti fæti poeivan ëse vëi : e ò descoverto
che o Gaibaldi , paladin da libertæ , o l'ëa veamente stæto
'n negriëo . O foscia , visti i tempi , saieiva mëgio definîlo
comme o scafista do 1800 .
E l'è scintomatico
che sta personn-a chi a segge ïssâ comme scimbolo ( ònoròu
con ciasse , monûmenti , stradde , navi , associassoin ecc..ecc..)
de sto potere italico c'o n'à dominòu e redûto propio
comme i sc-ciavi che o Gaibaldi o portava dä Cinn-a finna in te coste
do Perù a chêugge merda de öxelli .
Coscì ò posciûo
quæxi çertamente appûrâ che ascì o mitico
eroe do Risorgimento o s'ëa impegnòu a dâ o sêu
contribûtto in te sto commercio de carne ûmann-a , no de gianchi
cristien , ma de asiatiçi , in te 'n epoca donde l'ëa ben ben
attivo o scangio de sc-ciavi tra a Cinn-a e l'America meridionale : òmmi
e donne che vegnivan imbarcæ co-a fòrsa e vendûi comme
bestie . Sti sc-ciavi vegnivan dapppêu dêuviæ ò
in te minëe ò in ti campi di ricchi fazenderos ò in
te coste perûann-e pe chêugge o guano c'o vegniva commerciòu
in Cinn-a . E tûtte quelle malelengue che mä veddan o Risorgimento
, ammia 'n pò che son anæti a descrovî che propio o
Gaibaldi in te l'estæ ( l'ëa o 10 de zennâ do 1852 , ma
l'ëa estæ perchè là son in te l'emisfero sûd)
o l'ëa partïo da-o pòrto peruan do Callao con destinassion
Canton in Cinn-a , comme comandante da CARMEN , 'n barcon de 400
tonnæe de l'armatô zeneize Pietro De Negri , con 'n
carego de guano , saieiva a dî merda de oxelli .
Sto viægio o l'è
de segûo vëo , za che o Gaibaldi o n'òu dixe in te sêu
memöie : " O sciô Pietro De Negri o m'à dæto
o comando da Carmen , ûnna barca de 400 tonnæe , e m'ëa
preparòu pe 'n viægio in Cinn-a . Primma eivimo stæti
co-a Carmen a-e "ïsoe de Cincia" (n.d.r.
ëan e ïsoe de Chinchas , a-o largo dë coste do Perù
) donde aivimo càregòu guano , destinòu ä
Cinn-a , e dappêu eivimno tornæ a-o Callao pë ûrtime
dispozissoin do viægio . 93 giorni o l'ëa dûo , sempre
con vento a favô . Arrivòu a Canton e no trovando da vende
o càrego semmo anæti a Amoy . Da Amoy semmo ritornæ
a Canton , dove no essendo pronto o càrego pe-o ritorno aivo càregou
pe Manila ätri generi . Da Manila ëa tornòu a Canton dove
, pronto o càrego , aivimo lasciòu o pòrto e dòppo
çirca 100 giorni aivimo posciûo sbarcâ o càrego
a Limma ....." Aviei notòu 'nna cösa : o Gaibaldi o no
mensionn-a mai che tippo de càrego o segge quello do ritorno , coscì
comme quello de l'andata a-e ïsoe da Chinchas . L'ëa molto diffiçile
che 'nna nave a faxesse 'n viægio vêua . De ciû quarcösa
deve ëse passòu in to viægio da Canton a Manila , pe
mëgio dï poemo domandâse in che stacche ëan finïi
i proventi do viægio , c'o no l'ëa programmòu da l'armatô
. De fæti pòco tempo dòppo o Gaibaldi o vegne destitûio
da-o comando de sta barca quande o s'attrêuva in to pòrto
de New York . Dòppo avei passòu quarche meize a New York
in te 'nna fabbrica de candeie de 'n amigo o torna a Zena . I dûbbi
in scë l'appropriassion indebita do Gaibaldi vegnan , za che arrivòu
a Zena o 10 de mazzo do 1854 o se n'ëa stæto finn-a a-o Frevâ
1859 a Caprera , "coltivando 'n pittin de tæra c'aivo accattòu".
Peccòu che sto pittin
de tæra o l'ëa dappêu risûltòu ëse mëza
Caprera . Da dove gh'ëan arrivæ i scûi pe poei accattâ
sta proprietæ za che o comando da nave o g'avià posciûo
fâ guagnâ a-o mascimo 500$ ???
Çirca o càrego
do ritorno da Carmen da Canton a-o Perù , za che o nostro "eroe"
o s'aguarda ben da indicâne a natûa , da donde l'è sätâ
fêua a föa neigra do capitan Gaibaldi negriëo ??? Sta stöia
a l'è contegnûa in te 'n libbro de 'n çerto A.V.Vecchi
( alias Jack La Bolina , scrïtô de cöse de mâ ) pûbblicòu
in to 1882 "A vitta e e gesta do Gioxe Gaibaldi " . A sto libbro
l'à fæto de segûo riferimento ascì o storico
Giorgio Candelero , che in to zennâ 1982 , in occaxon do çentanâ
da morte do Gaibaldi , o l'aiva rilasciòu 'n intervista ä Repûbblica
. E ä 'nna domanda in sciä valûtassion do Gaibaldi , fêua
da retorica , o rispondeiva : " Ad ogni mòddo o Gaibaldi o no
l'ëa o tippo da travaggiâ tròppo a lungo in te 'nna fabbrica
de candëie . In Perù , comme capitan de nave , o piggia o comando
pe di viægi in Cinn-a . A l'andata o portava guano , a-o ritorno
o portava cineixi pe chêugge o guano . A sc-ciavitû in Perù
a l'ëa stæta abolïa e o guano o no voeiva travaggiâ
ciû nisciûn .
Pe dïla in breive
'n travaggetto , quello do Gaibaldi , 'n pò da negriëo . "
Donca se pêu ascì chi vedde che o storico Candeloro o dava
pe scontòu che a Carmen a portesse sc-ciavi cineixi . L'ëa
'n epoca , quella , dove sti sc-ciavi cineixi vegnivan vendûi comme
bestie no soamente in Perù , dove o sciô De Negri o l'ëa
proprietäio de ben ben de guaneras (e cave de guano) , ma ascì
a Cuba e in ti Statti Ûnïi .
Chi o sà se a prïa
tïâ da-o Candeloro a l'à mesciòu e ægue
. Çerto l'è dûa çercâ de rompî quella
crosta de retorica e de föa c'a crêuve a personn-a do Gaibaldi
, za che ascì i storici italien , mesc-ciæ finn-a tròppo
cö potere italian , g'àn puïa de fâ a tòcchetti
propio a figûa scimbolo de l'ûnitæ d'Italia .
E dî che propio o
Candeloro o l'aiva giûstamente dïto :" A stöia do Risorgimento
a no l'è sacra : a l'è fæto de òmmi , no de
eroi " . Invece çerti miti precostitûi no se devan toccâ
, e o Gaibaldi o l'è tra sti chi . Do resto dixendo che o mito ,
l'eroe de l'ûnitæ d'Italia , o paladin da libertæ
, l'eroe di duì mondi , o l'è stæto 'n scafista , 'n
di tanti negriëi c'o portava sc-ciavi in Perù o a Cuba , no
se dixe ninte c'a no segge veitæ . Ghe saieivan tantiscimi "mostri
sacri" , da Rousseau a Gaibaldi , di quæ se porrieiva , sensa pe
ätro dâ contra ä stöia , ascì parlâ molto
mä . Ma o no se fà perchè coscì vêu o potere
e a stòriografia öffiziale italica .......
Ancon reçentemente
, l'ëa o 1998 , 'n giornalista de Repûbblica ,
Guido Rampoldi , inviòu speciale a Hong Kong , o se ricorda che
in te quella gorfo gh'ëa stæto ascì o Gaibaldi e o se
mette a riçercâ quello che ancon l'ëa poscibile . E o
4 de Marso do 1998 o manda 'n articolo da-o tittolo :" Gaibaldi o l'è
stæto 'n negriëo ?" .
A cösa c'a l'inciöa
o Gaibaldi a-e sêu responsabilitæ a l'è'nna frase che
o De Negri o l'avieiva dïto a-o De Vecchi , alias Jack Bolina :" Gaibaldi
o m'à sempre portòu i cineixi tûtti grasci e in bonn-a
salûte , perchè o i trattava comme òmmi e no comme
bestie " . Sta frase a l'è missa comme lode verso o Gaibaldi
, in te 'nna pagina fæta apposta pe esartâlo . Ma tanta lode
, o Bolina (amigo de vëgia datta do Gaibaldi ) o no l'avieiva mai
posciûo immaginâ c'a fuise a prêuva capaxe de fâ
cazze o nostro eroe in te quella merda c'o portava finn-a in Cinn-a .
Quande se parla de sc-ciavitû
se pensa sempre a quella neigra ; però quella giäna o no l'ëa
stæta meno importante e dolorosa scibben a fuise stæta concentrâ
in tempi ciû breivi . A-i sc-ciavi giäni gh'ëa stæto
dæto o nomme de "coolies" , dä paròlla Kuli
, "affitto" , da lengua Tamil . In cineize ëan invece ciammæ
chu-tsai , pòrci .
A træta di sc-ciavi
giäni a l'ëa commensâ in to 1847 , primma da Macao e dappêu
da Canton , e vegnivan portæ a Cuba o lungo e coste sûd
do Pacifico , soviatûtto a Callao , pòrto do Perù ,
e da chi portæ in te l'inferno dë ïsoe da Chinchas (tra
o 14° e 13° graddo de lat. sûd) . Perchè e Chinchas
ëan 'n inferno ? Eh beh , chi i cineixi , nûi finn-a ä
vitta travaggiavan sensa fermâse , in mëzo ä pûa
e a penn-a a l'ëa accentuâ da-i bacchen , che i voeivan sfrûtâ
finn-a a l'òsso .
Ûn fazenderos de guano
o guagnava 4 scûi e mëzo ogni tonnæa , e donca i sc-ciavi
vegnivan forsæ pe dâ o mascimo , costrinzendoli e amenazzandoli
con bacchi e frûste pe fâghe cavâ armeno 6-8 tonnæe
a personn-a a-o giorno . Pe contro o çibbo e ciû vòtte
o mancava ò o l'ëa scarso , e abitassoin ëan comme di
porçî , mentre de alcool ghe n'ëa a sciûmmi
.
A disciplinn-a a l'ëa
affidâ a di militari perûen : quæxi sempre l'ëa
façile vedde grûppi de 8-10 coolies appeizi a 'n pennon ,
sospeixi ä vitta e lasciæ sotta a-o sô tropicale pe tûtto
o giorno sensa ægua e çibbo . Basil Lubbock , stûdioso
american , in to sêu libbro "Coolies ships and oil sailors",
Boston, 1935 , o dixe :" E crûdeltæ dë Chinchas son
tremende e pòchi cineixi riescian a vive ciû de quarche meize
...... chi no s'ammassa o mêue pe o tròppo travaggio , pe-a
pûa respirâ o pe-a mancansa de çibbo " Hitler o
no l'avieiva sacciûo fâ de mëgio e allöa m'adomando
dov'o l'ëa o chêu tanto generoso do Gaibaldi , do paladin da
libertæ , visto che in te quelle ïsoe o g'anva pe caregâ
o guano . O Gaibaldi o l'à visto e o l 'à serròu i
êuggi sovia quella tremenda tragedia ûmann-a : ansi se pêu
ben dî che o nostro eroe o g'à mangiòu sövia .
Mëza ïsoa de Caprera a l'ëa stæta accattâ da-o
Gaibaldi con scûi macciæ de sangue . De segûo o se ne
verghêugnava , za che mai o l'à çittòu a tipòlogia
di careghi dä Cinn-a a-o Perù .
In conclûxon , o Gaibaldi
o l'è stæto pe 'n breive periòdo 'n negriëo :
ne parlan i previ de Hong Kong e ne parla o Jack Bolina lodando o Gaibaldi
sensa puïa de scandalo . Sci perchè allöa no l'ëa
scandaloso o sc-ciaviximo de etnie che no ëan gianche . De Gaibaldi
scafista ne parla infin ascì 'n storico comme o Candeloro , 'n c'o
l'à sempre pesòu e paròlle . A saià 'nna maccia
, sta chi di sc-ciavi cineixi , c'a l'arestià sempre in sciä
figûa do Gaibaldi . Sto chi o l'è l'eroe di duì mondi
, l'ûnificatô d'Italia , quello c'o n'à consegnòu
in te man de "Romma Ladronn-a" .
<Sëra
sto barcon chi>