O FARO IGÛE


GAIBALDI : O SCAFISTA DE L'ÊUTTOÇENTO !
Âtre notissie sconvolgenti che servan pe fâ 'n pò de lûxe in sciä omertæ di storici . Gaibaldi o l'aiva commerciòu di sc-ciavi .
Sto chi o l'è "l'eroe"" do risorgimento : 'n scafista , ò negriëo , ciammelo comme voei , in poche parolle 'n trafficante d'òmmi . Esartòu da tûtta a stòriografia italica comme o paladin da libertæ , comme o libëatô dë pòpolassoin dë 2 Sicilie , l'ûnificatô d'Italia , "l'eroe di duì mondi" o l'aiva pe contra ascì campòu trasportando sc-ciavi cineixi . Coscì comme dappêu o l'à redûto in sc-ciavitû i pòpoli d' Italia , ûnïa a-o söo fin de avantaggiâ a dominassion savoiarda .
In te l'articolo de inissio de zûgno dove parlavo de l'emigrassion ligûe in Perù , aivo za aççennòu a-o fæto che o Gaibaldi o l'ëa stæto propio a Limma assemme a-i tanti emigræ zeneixi e lì o l'aiva travaggiòu comme capitan de nave de 'n armatô zeneize . Coscì ò vosciû approfondî 'n pittin de ciû l'argomento e me son misso a çercâ in sciä ræ se sti fæti poeivan ëse vëi : e ò descoverto che o Gaibaldi , paladin da libertæ , o l'ëa veamente stæto 'n negriëo . O foscia , visti i tempi , saieiva mëgio definîlo comme o scafista do 1800 .
E l'è scintomatico che sta personn-a chi a segge ïssâ comme scimbolo ( ònoròu con ciasse , monûmenti , stradde , navi , associassoin ecc..ecc..) de sto potere italico c'o n'à dominòu e redûto propio comme i sc-ciavi che o Gaibaldi o portava dä Cinn-a finna in te coste do Perù a chêugge merda de öxelli .
Coscì ò posciûo quæxi çertamente appûrâ che ascì o mitico eroe do Risorgimento o s'ëa impegnòu a dâ o sêu contribûtto in te sto commercio de carne ûmann-a , no de gianchi cristien , ma de asiatiçi , in te 'n epoca donde l'ëa ben ben attivo o scangio de sc-ciavi tra a Cinn-a e l'America meridionale : òmmi e donne che vegnivan imbarcæ co-a fòrsa e vendûi comme bestie . Sti sc-ciavi vegnivan dapppêu dêuviæ ò in te minëe ò in ti campi di ricchi fazenderos ò in te coste perûann-e pe chêugge o guano c'o vegniva commerciòu in Cinn-a . E tûtte quelle malelengue che mä veddan o Risorgimento , ammia 'n pò che son anæti a descrovî che propio o Gaibaldi in te l'estæ ( l'ëa o 10 de zennâ do 1852 , ma l'ëa estæ perchè là son in te l'emisfero sûd) o l'ëa partïo da-o pòrto peruan do Callao con destinassion Canton in Cinn-a , comme comandante da CARMEN , 'n barcon de 400 tonnæe de l'armatô zeneize Pietro De Negri , con 'n carego de guano , saieiva a dî merda de oxelli .
Sto viægio o l'è de segûo vëo , za che o Gaibaldi o n'òu dixe in te sêu memöie : " O sciô Pietro De Negri o m'à dæto o comando da Carmen , ûnna barca de 400 tonnæe , e m'ëa preparòu pe 'n viægio in Cinn-a . Primma eivimo stæti co-a Carmen a-e "ïsoe de Cincia" (n.d.r. ëan e ïsoe de Chinchas , a-o largo dë coste do Perù ) donde aivimo càregòu guano , destinòu ä Cinn-a , e dappêu eivimno tornæ a-o Callao pë ûrtime dispozissoin do viægio . 93 giorni o l'ëa dûo , sempre con vento a favô . Arrivòu a Canton e no trovando da vende o càrego semmo anæti a Amoy . Da Amoy semmo ritornæ a Canton , dove no essendo pronto o càrego pe-o ritorno aivo càregou pe Manila ätri generi . Da Manila ëa tornòu a Canton dove , pronto o càrego , aivimo lasciòu o pòrto e dòppo çirca 100 giorni aivimo posciûo sbarcâ o càrego a Limma ....." Aviei notòu 'nna cösa : o Gaibaldi o no mensionn-a mai che tippo de càrego o segge quello do ritorno , coscì comme quello de l'andata a-e ïsoe da Chinchas . L'ëa molto diffiçile che 'nna nave a faxesse 'n viægio vêua . De ciû quarcösa deve ëse passòu in to viægio da Canton a Manila , pe mëgio dï poemo domandâse in che stacche ëan finïi i proventi do viægio , c'o no l'ëa programmòu da l'armatô . De fæti pòco tempo dòppo o Gaibaldi o vegne destitûio da-o comando de sta barca quande o s'attrêuva in to pòrto de New York . Dòppo avei passòu quarche meize a New York in te 'nna fabbrica de candeie de 'n amigo o torna a Zena . I  dûbbi in scë l'appropriassion indebita do Gaibaldi vegnan , za che arrivòu a Zena o 10 de mazzo do 1854 o se n'ëa stæto finn-a a-o Frevâ 1859 a Caprera , "coltivando  'n pittin de tæra c'aivo accattòu".
Peccòu che sto pittin de tæra o l'ëa dappêu risûltòu ëse mëza Caprera . Da dove gh'ëan arrivæ i scûi pe poei accattâ sta proprietæ za che o comando da nave o g'avià posciûo fâ guagnâ a-o mascimo 500$ ???
Çirca o càrego do ritorno da Carmen da Canton a-o Perù , za che o nostro "eroe" o s'aguarda ben da indicâne a natûa , da donde l'è sätâ fêua a föa neigra do capitan Gaibaldi negriëo ??? Sta stöia a l'è contegnûa in te 'n libbro de 'n çerto A.V.Vecchi ( alias Jack La Bolina , scrïtô de cöse de mâ ) pûbblicòu in to 1882 "A vitta e e gesta do Gioxe Gaibaldi " . A sto libbro l'à fæto de segûo riferimento ascì o storico Giorgio Candelero , che  in to zennâ 1982 , in occaxon do çentanâ da morte do Gaibaldi , o l'aiva rilasciòu 'n intervista ä Repûbblica . E ä 'nna domanda in sciä valûtassion do Gaibaldi , fêua da retorica , o rispondeiva : " Ad ogni mòddo o Gaibaldi o no l'ëa o tippo da travaggiâ tròppo a lungo in te 'nna fabbrica de candëie . In Perù , comme capitan de nave , o piggia o comando pe di viægi in Cinn-a . A l'andata o portava guano , a-o ritorno o portava cineixi pe chêugge o guano . A sc-ciavitû in Perù a l'ëa stæta abolïa e o guano o no voeiva travaggiâ ciû nisciûn .
Pe dïla in breive 'n travaggetto , quello do Gaibaldi , 'n pò da negriëo . " Donca se pêu ascì chi vedde che o storico Candeloro o dava pe scontòu che a Carmen a portesse sc-ciavi cineixi . L'ëa 'n epoca , quella , dove sti sc-ciavi cineixi vegnivan vendûi comme bestie no soamente in Perù , dove o sciô De Negri o l'ëa proprietäio de ben ben de guaneras (e cave de guano) , ma ascì a Cuba e in ti Statti Ûnïi .
Chi o sà se a prïa tïâ da-o Candeloro a l'à mesciòu e ægue . Çerto l'è dûa çercâ de rompî quella crosta de retorica e de föa c'a crêuve a personn-a do Gaibaldi , za che ascì i storici italien , mesc-ciæ finn-a tròppo cö potere italian , g'àn puïa de fâ a tòcchetti propio a figûa scimbolo de l'ûnitæ d'Italia .
E dî che propio o Candeloro o l'aiva giûstamente dïto :" A stöia do Risorgimento a no l'è sacra : a l'è fæto de òmmi , no de eroi " . Invece çerti miti precostitûi no se devan toccâ , e o Gaibaldi o l'è tra sti chi . Do resto dixendo che o mito , l'eroe de l'ûnitæ d'Italia ,  o paladin da libertæ , l'eroe di duì mondi , o l'è stæto 'n scafista , 'n di tanti negriëi c'o portava sc-ciavi in Perù o a Cuba , no se dixe ninte c'a no segge veitæ . Ghe saieivan tantiscimi "mostri sacri" , da Rousseau a Gaibaldi , di quæ se porrieiva , sensa pe ätro dâ contra ä stöia , ascì parlâ molto mä . Ma o no se fà perchè coscì vêu o potere e a stòriografia öffiziale italica .......
Ancon reçentemente , l'ëa o 1998 , 'n giornalista de Repûbblica , Guido Rampoldi , inviòu speciale a Hong Kong , o se ricorda che in te quella gorfo gh'ëa stæto ascì o Gaibaldi e o se mette a riçercâ quello che ancon l'ëa poscibile . E o 4 de Marso do 1998 o manda 'n articolo da-o tittolo :" Gaibaldi o l'è stæto 'n negriëo ?" .
A cösa c'a l'inciöa o Gaibaldi a-e sêu responsabilitæ a l'è'nna frase che o De Negri o l'avieiva dïto a-o De Vecchi , alias Jack Bolina :" Gaibaldi o m'à sempre portòu i cineixi tûtti grasci e in bonn-a salûte , perchè o i trattava comme òmmi e no comme bestie " . Sta frase a l'è missa comme lode verso o Gaibaldi , in te 'nna pagina fæta apposta pe esartâlo . Ma tanta lode , o Bolina (amigo de vëgia datta do Gaibaldi ) o no l'avieiva mai posciûo immaginâ c'a fuise a prêuva capaxe de fâ cazze o nostro eroe in te quella merda c'o portava finn-a in Cinn-a .
Quande se parla de sc-ciavitû se pensa sempre a quella neigra ; però quella giäna o no l'ëa stæta meno importante e dolorosa scibben a fuise stæta concentrâ in tempi ciû breivi . A-i sc-ciavi giäni gh'ëa stæto dæto o nomme de "coolies" , dä paròlla Kuli , "affitto" , da lengua Tamil . In cineize ëan invece ciammæ chu-tsai , pòrci .
A træta di sc-ciavi giäni a l'ëa commensâ in to 1847 , primma da Macao e dappêu da Canton , e vegnivan portæ a Cuba  o lungo e coste sûd do Pacifico , soviatûtto a Callao , pòrto do Perù , e da chi portæ in te l'inferno dë ïsoe da Chinchas (tra o 14° e 13° graddo de lat. sûd) . Perchè e Chinchas ëan 'n inferno ? Eh beh , chi i cineixi , nûi finn-a ä vitta travaggiavan sensa fermâse , in mëzo ä pûa e a penn-a a l'ëa accentuâ da-i bacchen , che i voeivan sfrûtâ finn-a a l'òsso .
Ûn fazenderos de guano o guagnava 4 scûi e mëzo ogni tonnæa , e donca i sc-ciavi vegnivan forsæ pe dâ o mascimo , costrinzendoli e amenazzandoli con bacchi e frûste pe fâghe cavâ armeno 6-8 tonnæe a personn-a  a-o giorno . Pe contro o çibbo e ciû vòtte o mancava ò o l'ëa scarso , e abitassoin ëan comme di porçî , mentre  de alcool ghe n'ëa a sciûmmi .
A disciplinn-a a l'ëa affidâ a di militari perûen : quæxi sempre l'ëa façile vedde grûppi de 8-10 coolies appeizi a 'n pennon , sospeixi ä vitta e lasciæ sotta a-o sô tropicale pe tûtto o giorno sensa ægua e çibbo . Basil Lubbock , stûdioso american , in to sêu libbro "Coolies ships and oil sailors", Boston, 1935 , o dixe :" E crûdeltæ dë Chinchas son tremende e pòchi cineixi riescian a vive ciû de quarche meize  ...... chi no s'ammassa o mêue pe o tròppo travaggio , pe-a pûa respirâ o pe-a mancansa de çibbo " Hitler o no l'avieiva sacciûo fâ de mëgio e allöa m'adomando dov'o l'ëa o chêu tanto generoso do Gaibaldi , do paladin da libertæ , visto che in te quelle ïsoe o g'anva pe caregâ o guano . O Gaibaldi o l'à visto e o l 'à serròu i êuggi sovia quella tremenda tragedia ûmann-a : ansi se pêu ben dî che o nostro eroe o g'à mangiòu sövia . Mëza ïsoa de Caprera a l'ëa stæta accattâ da-o Gaibaldi con scûi macciæ de sangue . De segûo o se ne verghêugnava , za che mai o l'à çittòu a tipòlogia di careghi dä Cinn-a a-o Perù .
In conclûxon , o Gaibaldi o l'è stæto pe 'n breive periòdo 'n negriëo : ne parlan i previ de Hong Kong e ne parla o Jack Bolina lodando o Gaibaldi sensa puïa de scandalo . Sci perchè allöa no l'ëa scandaloso o sc-ciaviximo de etnie che no ëan gianche . De Gaibaldi scafista ne parla infin ascì 'n storico comme o Candeloro , 'n c'o l'à sempre pesòu e paròlle . A saià 'nna maccia , sta chi di sc-ciavi cineixi , c'a l'arestià sempre in sciä figûa do Gaibaldi . Sto chi o l'è l'eroe di duì mondi , l'ûnificatô d'Italia , quello c'o n'à consegnòu in te man de "Romma Ladronn-a" .

<Sëra sto barcon chi>